Zaczyna się niewinnie. Odbierasz telefon od uprzejmej osoby, która przedstawia się jako rekruter z agencji lub bezpośrednio z firmy. Znaleźli twoje CV na portalu, profil na LinkedIn, polecił ich znajomy. Oferta brzmi świetnie: praca zdalna, stawka powyżej rynku, elastyczne godziny, szybka rekrutacja.

Potem zaczyna się zbieranie danych. PESEL, numer konta do wypłaty zaliczki na sprzęt, skan dowodu, kopia certyfikatów. Albo prośba o wpłatę kaucji za szkolenie. Albo polecenie wykonania "zadania testowego", które okazuje się prawdziwym zleceniem zrealizowanym za darmo.

Fałszywe oferty pracy przez telefon to jeden z szybciej rosnących typów oszustw w Polsce - szczególnie od wzrostu popularności pracy zdalnej.

Najpopularniejsze schematy

Kaucja za szkolenie lub sprzęt. Dostajesz ofertę, przechodzisz "rekrutację" (często tylko jedna krótka rozmowa), a potem dowiadujesz się, że musisz wpłacić depozyt za laptop, szkolenie BHP albo dostęp do systemu. Po wpłacie kontakt się urywa.

Wyłudzone dane do "umowy". Rekruter prosi o PESEL, numer dowodu i numer konta do podpisania umowy jeszcze przed pierwszym dniem pracy. Te dane trafiają do sprzedaży lub służą do wzięcia pożyczki na twoje nazwisko. Więcej o tym, co robić po podaniu danych, przeczytasz w artykule o wyłudzonychnych danych osobowych.

Muły pieniężne. Oferują prostą pracę: "przyjmij przelew na konto, wyślij dalej, zatrzymaj 10%". To nie praca - to udział w praniu pieniędzy. Osoba, która się na to zgodzi, staje się stronicza w sprawie karnej.

Zadania testowe-widmo. Proszą o zaprojektowanie logo, napisanie artykułów lub zakodowanie modułu "jako część rekrutacji". Praca jest prawdziwa i zostaje użyta. Ty nie dostajesz ani pracy, ani wynagrodzenia.

Płatne ogłoszenia na legalne portale. Oszuści niekiedy wystawiają płatne ogłoszenia na pracuj.pl lub OLX, żeby wyglądać wiarygodnie. Reklama na portalu nie jest gwarancją legalności firmy.

Sygnały ostrzegawcze

Lista cech, które wspólnie lub każda z osobna powinna wzbudzić czujność:

  • nikt nie pyta o twoje kwalifikacje, od razu "pasujesz"
  • wynagrodzenie jest znacznie powyżej rynku przy bardzo niskich wymaganiach
  • rekruter nie ma maila w domenie firmy lub używa Gmaila/Outlooka prywatnego
  • firma istnieje krótko lub nie ma żadnej historii w sieci (NIP, KRS, opinie)
  • proszą o płatność zanim zaczniesz pracę
  • cała rekrutacja trwa jeden telefon - bez rozmowy wideo, bez sprawdzenia CV
  • presja czasowa: "decyzja do dziś wieczór, jutro nie ma miejsca"

Jak zweryfikować ofertę przed podaniem danych

Każda legalna oferta wytrzyma chwilę weryfikacji. Masz do tego pełne prawo i żadna uczciwa firma nie będzie miała pretensji.

Sprawdź NIP w CEIDG lub KRS. Jeśli firma nie istnieje w rejestrze, nie ma NIP lub została założona tydzień temu - czerwona flaga. Rejestr jest bezpłatny i dostępny online.

Wyszukaj nazwę firmy + "oszustwo" lub "opinia". Poszkodowani często opisują swoje doświadczenia na forach, Gowork.pl lub w grupach na Facebooku.

Zadzwoń na oficjalny numer firmy - nie na ten, który dał ci rekruter, ale na ten ze strony www firmy lub Google Maps. Zapytaj, czy dana osoba tam pracuje i czy prowadzi rekrutację.

Sprawdź profile rekrutera na LinkedIn. Fałszywe profile często mają mało znajomych, brak historii zatrudnienia lub zdjęcia skopiowane z internetu (reverse image search w Google).

Nigdy nie wpłacaj pieniędzy przed podpisaniem umowy. Legalna firma pokrywa koszty szkoleń i sprzętu. Jeżeli proszą cię o pieniądze na starcie - to jest scam.

Co jeśli już podałeś dane lub wpłaciłaś pieniądze

  1. Jeśli wpłaciłaś pieniądze - natychmiast zadzwoń do banku z prośbą o cofnięcie przelewu (recall). Szanse są większe, jeśli zareagujesz w ciągu godzin.
  2. Jeśli podałeś PESEL i dane dowodu - zastrzeż dokument w mObywatel lub na policji. Aktywuj alerty w BIK. Szczegółowy schemat działań jest opisany w artykule o podaniu danych przez telefon.
  3. Zgłoś na policję - oszustwo rekrutacyjne to przestępstwo z art. 286 kk. Protokół jest też potrzebny do ewentualnej reklamacji bankowej.
  4. Zgłoś do PUP lub inspekcji pracy - jeśli schemat dotyczył fałszywej umowy o pracę lub przywłaszczenia twojej pracy (zadanie testowe), inspekcja pracy ma narzędzia do zbadania sprawy.

Rynek pracy zdalnej a wzrost oszustw

Boom na pracę zdalną po 2020 roku stworzył idealne warunki dla tego typu oszustw. Rekrutacja przez telefon i Teams stała się normą - łatwo udawać rekrutera, nie trzeba już nawet wynajmować biura na spotkanie. Ogłoszenia "100% remote, start ASAP, no experience needed" przyciągają szczególnie osoby, które właśnie straciły pracę lub szukają dodatkowego dochodu.

CERT Polska i UOKiK odnotowały w 2024 roku wzrost skargi na fałszywe ogłoszenia rekrutacyjne, szczególnie w sektorze IT (fałszywe oferty dla juniorów) i e-commerce (fałszywi koordynatorzy magazynów). Schemat mułów pieniężnych często jest maskowany jako "praca w dziale finansów" lub "asystent ds. przelewów".

Zasada ogólna: jeśli oferta pracy przyszła z nieznajomego numeru, zanim podasz cokolwiek - zweryfikuj. Uczciwy pracodawca zaczeka godzinę na potwierdzenie. Nieuczciwy będzie cię pogonić. Ta różnica mówi sama za siebie.