Dzwoni telefon. To Karol - kolega z pracy albo kuzyn, a przynajmniej tak mówi głos. "Stary, jestem teraz przy bankomacie ale karta mi nie przeszła, możesz mi dać BLIKa na 500 zł? Jutro ci oddam, muszę teraz zapłacić za parking." Albo wersja SMS-owa: wiadomość od numeru z listy kontaktów - "Hej, pożyczysz mi kod BLIK? Coś mi się posypało z płatnością."
Schemat jest prosty i skuteczny właśnie dlatego, że bazuje na zaufaniu. Kiedy piszesz do kogoś, kogo znasz - wyłączasz czujność. A kod BLIK jest szybki, łatwy i - co najważniejsze dla przestępców - bardzo trudno odwrócić.
Jak działa BLIK i dlaczego jest atrakcyjny dla oszustów
BLIK to system płatności mobilnych, gdzie generujesz 6-cyfrowy kod w aplikacji bankowej, ważny przez 2 minuty. Transakcja jest natychmiastowa i - po zatwierdzeniu w aplikacji - zasadniczo nieodwracalna. Nie ma możliwości "wstrzymania" wypłaty po podaniu kodu.
Dla oszusta to idealne narzędzie: błyskawiczna transakcja, brak możliwości cofnięcia, trudno zidentyfikować odbiorcę jeśli konto zostało szybko opróżnione.
Warianty schematu na BLIK
Wariant telefoniczny. Dzwoni ktoś podający się za znajomego. Numer może być zmieniony (spoofing) lub to naprawdę numer znajomego - ale jego telefon został skradziony albo jest w rękach oszusta.
Wariant SMS/WhatsApp. Wiadomość od "znajomego" - ale konto komunikatora zostało przejęte. Na ekranie widzisz imię i zdjęcie znajomego. Piszesz do przestępcy.
Wariant "przez omyłkę". Ktoś obcy dzwoni i twierdzi, że "pomyłkowo" otrzymał przelew od ciebie i prosi o BLIK do "zwrotu". Nic oczywiście nie wysłałeś.
Wariant marketplace. Sprzedajesz coś online. Kupujący prosi o kod BLIK "do potwierdzenia płatności" albo "do anulowania transakcji". Nie istnieje taka procedura - BLIK służy wyłącznie do płacenia, nie do odbierania pieniędzy ani anulowania.
Złota zasada BLIK
BLIK działa tylko w jedną stronę: ty dajesz kod, ty płacisz. Nie ma technicznej możliwości "odebrania przelewu" przez podanie kodu BLIK. Nie ma "zwrotu przez BLIK". Nie ma "potwierdzenia tożsamości przez BLIK". Każda prośba o podanie kodu BLIK to prośba o pieniądze - zawsze i bez wyjątku.
Jak zweryfikować prośbę o BLIK
- Zadzwoń na stary numer. Jeśli prośba przyszła SMS-em lub przez WhatsApp - zadzwoń na numer, który masz zapisany jako kontakt. Jeśli to naprawdę on - odbierze i potwierdzi. Fałszywy "znajomy" odpisze, że "nie może teraz rozmawiać".
- Zadaj pytanie weryfikacyjne. Coś, co tylko prawdziwy znajomy może wiedzieć - ale nie coś, co jest widoczne na jego profilu społecznościowym.
- Poczekaj. Jeśli prośba jest naprawdę pilna i od znajomego w potrzebie - 5 minut na weryfikację nikomu nie zaszkodzi. Jeśli to oszust, będzie naciskał że "czas nagli".
Co zrobić gdy dałeś kod i straciłeś pieniądze
- Zadzwoń natychmiast do banku - zgłoś nieautoryzowaną transakcję lub prośbę o cofnięcie. Szanse są niewielkie jeśli pieniądze zostały już wypłacone, ale bank może zablokować konto docelowe jeśli środki jeszcze tam są.
- Zgłoś na policję - art. 286 k.k. (oszustwo). Podaj numer, który dzwonił lub pisał, treść rozmowy, kwotę, czas transakcji. Numer telefonu i informacja o transakcji od banku to ślady dla śledczych.
- Powiadom znajomego jeśli podejrzewasz, że jego telefon lub konto komunikatora zostało przejęte - niech jak najszybciej zablokuje kartę SIM i zmieni hasła.
Statystyki: skala problemu w Polsce
BLIK to jeden z najpopularniejszych systemów płatności w Polsce - z kilkuset milionów transakcji rocznie. Polska Izba Informatyki i Telekomunikacji oraz banki wskazują, że oszustwa "na BLIK" to rosnący problem, szczególnie wśród osób, które regularnie używają tego systemu i mają dużo znajomych aktywnych online.
Charakterystyczne jest, że ofiarami są często osoby młode - aktywne w mediach społecznościowych, przyzwyczajone do szybkich transakcji przez telefon. Szybkość i wygoda BLIK, które są jego zaletą, stają się tu słabością.
| Sytuacja | Właściwe działanie |
|---|---|
| Znajomy prosi o BLIK przez SMS | Zadzwoń do niego zanim wyślesz cokolwiek |
| Nieznajomy prosi o BLIK "do zwrotu" | Nie ma czegoś takiego - rozłącz się |
| Kupujący prosi o BLIK "do anulowania" | Nie istnieje taka procedura - to oszustwo |
| Ktoś prosi o BLIK "bo karta nie przeszła" | Weryfikuj telefonicznie zanim podasz kod |
Schemat na BLIK przez komunikatory jest blisko spokrewniony z opisanym w artykule o oszustwach przez WhatsApp i Messenger - oba bazują na przejętych kontach znajomych.
FAQ
Czy bank zwróci pieniądze utracone przez BLIK?
To zależy od okoliczności. Jeśli sam zatwierdziłeś transakcję w aplikacji, banki zazwyczaj nie uznają jej za nieautoryzowaną - bo technicznie ty ją zatwierdziłeś. Wyjątkiem są sytuacje gdzie aplikacja bankowa działała wadliwie lub doszło do oszustwa z użyciem malware. Złóż reklamację - bank ma obowiązek ją rozpatrzyć.
Czy można zidentyfikować oszusta na podstawie transakcji BLIK?
Bank ma dane konta, na które trafiły pieniądze. Na podstawie zgłoszenia policyjnego bank może udostępnić te informacje śledczym. Konto może być "słupem" - kontem osoby trzeciej, nieświadomie uczestniczącej w oszustwie.
Znajomy naprawdę był w potrzebie i prosi o BLIK - jak bezpiecznie pomóc?
Zadzwoń do niego głosowo i potwierdź prośbę. Jeśli rozmawia z tobą i potwierdza - możesz dać kod. Głosowa rozmowa w czasie rzeczywistym to najlepsza weryfikacja. Wiadomość tekstowa nigdy nie jest wystarczająca.