Odbierasz. Cisza przez sekundę, a potem nagrany głos: "Gratulacje! Wygrałeś nagrodę specjalną..." albo "Twoja polisa ubezpieczeniowa wygasa..." albo po prostu cisza i rozłączenie. To robocall - połączenie wykonane automatycznie przez system, bez udziału człowieka po drugiej stronie.
Robocalle nie są nowym zjawiskiem, ale w Polsce nabrały skali w ostatnich latach dzięki taniości technologii VoIP i dostępności systemów autodialer, które mogą wykonywać tysiące połączeń na godzinę.
Jak działają robocalle od strony technicznej
System autodialer to oprogramowanie lub urządzenie sprzętowe podłączone do linii telefonicznej (najczęściej VoIP). Automatycznie wybiera numery z listy lub generuje je losowo i odtwarza nagranie po odebraniu połączenia. Koszt jednego połączenia przez VoIP to ułamek grosza - dlatego wysłanie miliona połączeń jest dostępne nawet dla małych podmiotów.
Niektóre zaawansowane systemy rozpoznają, czy odebrał człowiek czy poczta głosowa, i dostosowują przekaz. Najnowsze łączą robocall z AI, który może prowadzić podstawową rozmowę i przekazać "zainteresowaną" osobę do żywego konsultanta.
Kto wysyła robocalle i po co
| Typ nadawcy | Cel | Legalność |
|---|---|---|
| Firmy ubezpieczeniowe / banki | Oferty produktowe, przypomnienia o płatnościach | Legalne jeśli masz zgodę marketingową |
| Firmy pożyczkowe | Oferty chwilówek, refinansowania | Legalne jeśli masz zgodę, nielegalne bez niej |
| Kampanie polityczne | Ankiety, agitacja wyborcza | Regulowane, wymaga zgody |
| Oszuści | Wyłudzenia danych, wabik na oddzwonienie na numer premium | Nielegalne zawsze |
| Wab na oddzwonienie (ping calls) | Jedno dzwonienie, rozłączenie - ofiarę kusi numer, oddzwonienie jest na premium rate | Nielegalne |
Ping calls - specyficzny wariant robocalla
Szczególnie irytujący wariant to "ping call" - telefon dzwoni raz lub dwa i się rozłącza, zanim zdążysz odebrać. Cel: wzbudzić ciekawość i skłonić do oddzwonienia. Numer, na który oddzwaniasz, może być numerem premium (0-700, niektóre numery zagraniczne), za który płacisz kilka złotych za minutę połączenia.
Numery z "jednym dzwonieniem" z nieznanych kierunków zagranicznych - szczególnie afrykańskich i karaibskich - to klasyczna pułapka ping calls. Więcej o tym mechanizmie znajdziesz w artykule o nieodebranych połączeniach z zagranicy.
Prawo w Polsce - co reguluje robocalle
Robocalle marketingowe bez zgody odbiorcy naruszają w Polsce kilka przepisów jednocześnie:
- Ustawa Prawo telekomunikacyjne - art. 172 zakazuje używania telekomunikacyjnych urządzeń końcowych dla celów marketingu bezpośredniego, o ile abonent lub użytkownik końcowy nie wyraził na to zgody uprzednio
- Ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną - zakazuje niezamówionej informacji handlowej
- RODO - przetwarzanie danych osobowych (numeru telefonu) do celów marketingowych wymaga podstawy prawnej
Naruszenia można zgłaszać do UKE (Urzędu Komunikacji Elektronicznej) i UOKiK. Kary dla podmiotów naruszających mogą sięgać 3% przychodów.
Co możesz zrobić z robocallem
- Nie oddzwaniaj na nieznane numery - szczególnie zagraniczne i zaczynające się od 0-700. Samo odebranie połączenia przychodzącego nic nie kosztuje.
- Zarejestruj numer w rejestrze UKE - uke.gov.pl. Firmy prowadzące telemarketing w Polsce mają obowiązek sprawdzać rejestr i nie dzwonić do zarejestrowanych numerów.
- Blokuj numery na poziomie telefonu - Android i iOS pozwalają blokować pojedyncze numery i całe zakresy. Aplikacje jak Truecaller lub Should I Answer identyfikują znane numery robocall.
- Zgłoś do UKE lub UOKiK - szczególnie jeśli ta sama firma dzwoni wielokrotnie po wyrażeniu przez ciebie sprzeciwu.
- Opcja "wycisz nieznanych" - iOS od wersji 13 oferuje opcję wyciszania połączeń od nieznanych nadawców (trafiają na pocztę głosową). Androidy mają podobne funkcje w zależności od producenta.
Czy można całkowicie zatrzymać robocalle
Nie - dopóki posługujesz się numerem telefonu. Systemy autodialer mogą generować numery losowo i nie potrzebują twojego numeru z bazy danych. Możesz jednak znacznie zmniejszyć ich liczbę przez rejestrację w rejestrze UKE i ograniczenie miejsc, gdzie zostawiasz numer (o tym szerzej w artykule o niezostawianiu numeru w internecie).
FAQ
Odebrałem robocall i powiedziałem "tak" na pytanie. Czy podpisałem umowę?
Sam fakt powiedzenia "tak" w rozmowie telefonicznej nie tworzy umowy. Umowa przez telefon wymaga spełnienia wymogów ustawy o prawach konsumenta - m.in. potwierdzenia na trwałym nośniku. Jeśli jednak po rozmowie z nagraniem przełączono cię do konsultanta i wyraźnie zgodziłeś się na konkretną usługę - to jest bardziej skomplikowane. Zachowaj wszelkie dokumenty które po takiej rozmowie dostaniesz.
Skąd robocall ma mój numer skoro nigdzie go nie podawałem?
Systemy autodialer mogą generować numery algorytmicznie - sprawdzają wszystkie możliwe kombinacje dla danego prefiksu operatora. Nie muszą znać twojego numeru - po prostu próbują wszystkich.
Czy mogę żądać odszkodowania za nękanie robocallem?
Tak, teoretycznie - naruszenie zakazu telemarketingu bez zgody może być podstawą roszczenia cywilnego. W praktyce dochodzenie takich roszczeń jest trudne ze względu na koszty postępowania. Skuteczniejsza ścieżka to zgłoszenie do UOKiK, który może nałożyć karę na firmę z urzędu.